Nowe uprawnienia pielęgniarek i fizjoterapeutów oraz nowe zasady kontroli ZUS
Z dniem 1 stycznia 2026 r. w Polsce wchodzą w życie istotne zmiany w systemie ubezpieczeń społecznych, które w sposób znaczący wpływają na zasady wystawiania i kontroli zwolnień lekarskich (e-ZLA). Nowelizacja przepisów porządkuje dotychczas rozproszone regulacje oraz wprowadza rozwiązania, które mają usprawnić funkcjonowanie systemu, ale jednocześnie rodzą nowe obowiązki i ryzyka prawne – zarówno dla personelu medycznego, jak i dla pracodawców oraz samych ubezpieczonych.
Jedną z kluczowych zmian jest rozszerzenie katalogu osób uprawnionych do wystawiania zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy.
Nie tylko lekarz – nowe kompetencje pielęgniarek i fizjoterapeutów
Od 2026 r. zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy będą mogły wystawiać nie tylko osoby wykonujące zawód lekarza, lecz również pielęgniarki oraz fizjoterapeuci. Celem tej zmiany jest poprawa dostępności do świadczeń oraz częściowe odciążenie lekarzy, przy jednoczesnym lepszym dopasowaniu kompetencji do rodzaju problemów zdrowotnych pacjentów.
Co istotne, zakres tych uprawnień nie jest tożsamy z uprawnieniami lekarzy.
- Pielęgniarki będą mogły wystawiać zaświadczenia o czasowej niezdolności do pracy wyłącznie w sytuacjach, w których pacjent nie jest zdolny do samodzielnego funkcjonowania, a stan ten mieści się w zakresie ich kompetencji zawodowych.
- Fizjoterapeuci uzyskają uprawnienia do wystawiania takich zaświadczeń w związku z prewencją ruchową, rehabilitacją lub ograniczeniami funkcjonalnymi, które uniemożliwiają wykonywanie pracy, ale nie wymagają każdorazowo interwencji lekarskiej.
W praktyce oznacza to, że podstawa wystawienia zwolnienia będzie ściśle powiązana z charakterem wykonywanego zawodu medycznego, a nie z pełną diagnostyką chorobową pacjenta.
Praca na zwolnieniu u innego pracodawcy – nowa zasada od 2026 r.
Równolegle ustawodawca wprowadza przełomową zmianę w zakresie wykorzystywania zwolnień lekarskich. Od 2026 r. możliwe będzie wykonywanie pracy u jednego pracodawcy przy jednoczesnym przebywaniu na zwolnieniu lekarskim u innego, o ile taka praca nie będzie sprzeczna z celem zwolnienia.
Dotychczas zwolnienie lekarskie wystawione w jednej relacji zatrudnienia oznaczało de facto zakaz świadczenia pracy również u innych pracodawców. Nowe przepisy odchodzą od tego automatyzmu i wprowadzają kryterium funkcjonalne, oparte na ocenie celu zwolnienia.
Klasycznym przykładem jest sytuacja osoby, która z powodu urazu nie może wykonywać pracy fizycznej, ale jednocześnie może realizować obowiązki o charakterze intelektualnym lub dydaktycznym. W takim przypadku dopuszczalne będzie wykonywanie pracy u innego pracodawcy, pod warunkiem spełnienia określonych wymogów informacyjnych.
Kluczowe pojęcie: „działanie sprzeczne z celem zwolnienia”
Nowelizacja przepisów doprecyzowuje pojęcie działania sprzecznego z celem zwolnienia lekarskiego, które staje się centralnym kryterium oceny prawidłowości korzystania z e-ZLA.
Za działania niesprzeczne z celem zwolnienia uznane mogą być m.in.:
- rehabilitacja,
- zakupy niezbędne do codziennego funkcjonowania,
- spacery zalecone przez personel medyczny.
Natomiast działania sprzeczne z celem zwolnienia to takie, które obiektywnie mogą utrudniać proces leczenia lub rekonwalescencji – np. intensywna aktywność fizyczna, wyjazdy rekreacyjne czy wykonywanie pracy, która pozostaje w sprzeczności z przyczyną niezdolności do pracy.
Nowe uprawnienia kontrolne ZUS – także po zakończeniu zwolnienia
Istotnym elementem zmian jest również rozszerzenie kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. ZUS uzyskuje możliwość:
- weryfikacji zasadności zwolnienia lekarskiego także po jego zakończeniu,
- badania, czy sposób korzystania ze zwolnienia był zgodny z jego celem,
- kwestionowania prawa do zasiłku chorobowego w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości.
W praktyce oznacza to, że ryzyko kontroli nie kończy się wraz z upływem okresu zwolnienia, a dokumentacja medyczna oraz sposób postępowania pacjenta mogą zostać ocenione z perspektywy następczej.
Skutki praktyczne dla placówek medycznych i personelu
Zmiany obowiązujące od 2026 r. wymagają:
- dostosowania procedur wewnętrznych w podmiotach leczniczych,
- jasnego określenia zakresu kompetencji pielęgniarek i fizjoterapeutów,
- szczególnej dbałości o rzetelne uzasadnianie podstaw wystawienia zwolnienia,
- odpowiedniego dokumentowania zaleceń rehabilitacyjnych i funkcjonalnych.
Dla pracodawców oznacza to konieczność nowego podejścia do kontroli absencji chorobowych, a dla pracowników – większą elastyczność, ale również większą odpowiedzialność.
Dodaj komentarz