Od kwietnia 2026 r. wejdą w życie istotne zmiany w przepisach prawa medycznego, które znacząco rozszerzają kompetencje pielęgniarek. To jedna z ważniejszych nowelizacji ostatnich lat, mająca realny wpływ zarówno na funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia, jak i na codzienną pracę personelu pielęgniarskiego.
Zmiany te są odpowiedzią na narastające problemy kadrowe w ochronie zdrowia, starzenie się społeczeństwa oraz rosnącą liczbę pacjentów wymagających długoterminowej opieki i oceny samodzielności funkcjonowania.
Na czym polega zmiana?
Od kwietnia 2026 r. pielęgniarki spełniające określone wymogi będą mogły uczestniczyć w procesie orzekania o niezdolności do samodzielnej egzystencji pacjenta.
Dotychczas kompetencja ta była zastrzeżona niemal wyłącznie dla lekarzy. Nowe przepisy przewidują jednak możliwość włączenia pielęgniarek w ten proces – w szczególności w odniesieniu do oceny:
- zdolności pacjenta do samodzielnego funkcjonowania,
- konieczności stałej lub długotrwałej opieki,
- faktycznego poziomu niesamodzielności w codziennym życiu.
W praktyce oznacza to, że pielęgniarka – jako osoba mająca bezpośredni, często wielogodzinny kontakt z pacjentem – stanie się jednym z kluczowych ogniw systemu oceny jego stanu funkcjonalnego.
Dlaczego ustawodawca zdecydował się na taki krok?
Zmiana nie jest przypadkowa. Ustawodawca wprost wskazuje na kilka istotnych problemów systemowych:
- niedobór lekarzy orzeczników,
- przeciążenie systemu orzekania (ZUS, komisje, zespoły orzekające),
- przewlekłość postępowań,
- brak pełnego obrazu funkcjonowania pacjenta w życiu codziennym.
Pielęgniarki – zwłaszcza pracujące w opiece długoterminowej, zakładach opiekuńczo-leczniczych, hospicjach czy oddziałach zachowawczych – posiadają unikalną wiedzę praktyczną o rzeczywistym stanie pacjenta, często znacznie szerszą niż jednorazowa ocena lekarska.
Nowelizacja ma więc charakter funkcjonalny, a nie wyłącznie formalny.
Kogo będą dotyczyć nowe kompetencje?
Nie każda pielęgniarka automatycznie uzyska nowe uprawnienia. Przepisy przewidują określone warunki, w szczególności:
- odpowiednie wykształcenie,
- doświadczenie zawodowe,
- ukończenie wskazanych form kształcenia lub kursów,
- działanie w ramach określonych struktur systemowych.
Oznacza to, że nowe kompetencje będą miały charakter kwalifikowany, a nie powszechny.
Co to oznacza w praktyce zawodowej pielęgniarek?
Zmiana przepisów niesie za sobą zarówno nowe możliwości, jak i nowe obowiązki.
Z jednej strony jest to:
- realne wzmocnienie pozycji zawodowej pielęgniarek,
- formalne uznanie ich roli w procesie oceny pacjenta,
- zwiększenie samodzielności zawodowej.
Z drugiej strony pojawiają się również:
- większa odpowiedzialność prawna,
- konieczność szczególnej staranności przy sporządzaniu ocen i dokumentacji,
- ryzyko odpowiedzialności zawodowej i cywilnej w przypadku błędnej oceny.
W praktyce oznacza to, że dokumentowanie obserwacji pacjenta oraz rzetelność ocen nabiorą jeszcze większego znaczenia niż dotychczas.
Znaczenie dokumentacji medycznej
W kontekście nowych kompetencji dokumentacja medyczna pielęgniarska zyskuje kluczową rolę dowodową.
Ocena niesamodzielności pacjenta będzie musiała być:
- oparta na faktach,
- spójna z dokumentacją,
- możliwa do zweryfikowania w razie kontroli lub sporu prawnego.
Braki, ogólnikowe wpisy czy schematyczne sformułowania mogą w przyszłości stanowić podstawę do kwestionowania prawidłowości orzeczeń oraz odpowiedzialności osób je sporządzających.
Czy pielęgniarki poniosą odpowiedzialność za wydane oceny?
Tak – w granicach ogólnych zasad odpowiedzialności zawodowej.
Oznacza to, że pielęgniarka może ponosić:
- odpowiedzialność zawodową przed samorządem,
- odpowiedzialność cywilną (pośrednio – najczęściej przez podmiot leczniczy),
- w skrajnych przypadkach również odpowiedzialność karną, jeżeli doszłoby do rażących naruszeń.
Nie oznacza to jednak automatycznej odpowiedzialności za każdą negatywną decyzję. Kluczowe znaczenie będzie miało wykazanie, że ocena została sporządzona:
- zgodnie z aktualną wiedzą,
- z zachowaniem należytej staranności,
- na podstawie rzeczywistych obserwacji.
Zmiany wchodzące w życie w kwietniu 2026 r. stanowią istotny krok w kierunku nowoczesnego modelu opieki zdrowotnej, w którym pielęgniarka przestaje być wyłącznie wykonawcą poleceń, a staje się pełnoprawnym uczestnikiem procesu decyzyjnego.
Jednocześnie nowe kompetencje oznaczają konieczność:
- zwiększenia świadomości prawnej,
- dbałości o dokumentację,
- przygotowania organizacyjnego podmiotów leczniczych.
Dla pielęgniarek to ogromna szansa – ale również wyraźny sygnał, że prawo medyczne coraz silniej wkracza w codzienną praktykę zawodową.
Prawo w Medycynie
Profesjonalne wsparcie prawne dla personelu medycznego
Dodaj komentarz