Rynek zabiegów estetycznych w Polsce rozwija się niezwykle dynamicznie. Coraz więcej pacjentów korzysta z procedur poprawiających wygląd, takich jak zabiegi z użyciem toksyny botulinowej, wypełniaczy, mezoterapii czy procedur laserowych.

Jednocześnie od lat narasta problem braku jednoznacznych regulacji dotyczących tego, kto jest uprawniony do wykonywania zabiegów inwazyjnych oraz gdzie przebiega granica pomiędzy usługą kosmetyczną a świadczeniem zdrowotnym.

W ostatnim czasie coraz częściej pojawiają się zapowiedzi uporządkowania tego obszaru oraz objęcia go większym nadzorem prawnym i instytucjonalnym.

Medycyna estetyczna – obszar na styku prawa i praktyki

Z prawnego punktu widzenia medycyna estetyczna jest szczególnie problematyczna, ponieważ znajduje się na pograniczu:

• działalności leczniczej,
• usług kosmetycznych,
• procedur inwazyjnych,
• ochrony zdrowia pacjenta.

W praktyce wiele zabiegów estetycznych wiąże się z naruszeniem ciągłości tkanek, podaniem substancji do organizmu lub ingerencją w funkcje fizjologiczne.

To rodzi pytanie: czy jest to jeszcze kosmetologia, czy już świadczenie zdrowotne?

Brak jednoznacznych przepisów – źródło chaosu

Przez wiele lat rynek estetyczny funkcjonował w warunkach niepełnej regulacji. Skutkiem tego była sytuacja, w której:

• zabiegi inwazyjne wykonywały osoby bez wykształcenia medycznego,
• brakowało jednolitych standardów bezpieczeństwa,
• pacjenci nie zawsze mieli świadomość ryzyka,
• organy nadzoru miały ograniczone możliwości kontroli.

W przestrzeni publicznej pojawiały się liczne przypadki powikłań, zakażeń oraz szkód zdrowotnych wynikających z nieprawidłowo wykonanych procedur.

Zabiegi estetyczne a świadczenia zdrowotne

Kluczowe znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy:

• zabiegiem kosmetycznym (pielęgnacyjnym),
• a procedurą medyczną (leczniczą lub inwazyjną).

W wielu przypadkach zabiegi takie jak:

• podawanie toksyny botulinowej,
• wypełniacze kwasem hialuronowym,
• zabiegi z użyciem igieł i kaniul,
• procedury laserowe o charakterze ablacyjnym,

mogą być kwalifikowane jako czynności wymagające wiedzy medycznej, a tym samym powinny być wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia.

Odpowiedzialność prawna wykonawców zabiegów

W przypadku powikłań pacjent może dochodzić roszczeń na różnych podstawach:

Odpowiedzialność cywilna

Pacjent może żądać:

• odszkodowania,
• zadośćuczynienia,
• pokrycia kosztów leczenia powikłań.

Odpowiedzialność karna

W skrajnych przypadkach wykonawca może odpowiadać za:

• spowodowanie uszczerbku na zdrowiu,
• narażenie na niebezpieczeństwo,
• wykonywanie czynności medycznych bez uprawnień.

Odpowiedzialność zawodowa

Lekarze wykonujący zabiegi estetyczne podlegają również odpowiedzialności zawodowej przed samorządem lekarskim.

Warto podkreślić, że pacjent w gabinecie estetycznym ma takie samo prawo do bezpieczeństwa jak pacjent w szpitalu.

Gabinety estetyczne a działalność lecznicza

Istotnym problemem jest również status prawny gabinetów wykonujących zabiegi inwazyjne.

Jeżeli dana działalność spełnia przesłanki udzielania świadczeń zdrowotnych, może być konieczne:

• wpisanie podmiotu do rejestru podmiotów wykonujących działalność leczniczą,
• spełnienie wymogów sanitarnych,
• posiadanie odpowiedniego personelu medycznego,
• zapewnienie procedur bezpieczeństwa.

Brak spełnienia tych wymogów może rodzić ryzyko administracyjne oraz odpowiedzialność prawną.

Zapowiadane kierunki zmian – większa kontrola i standardy

W ostatnich tygodniach coraz częściej mówi się o potrzebie uporządkowania rynku medycyny estetycznej poprzez:

• jasne określenie, które zabiegi są zastrzeżone dla lekarzy,
• wprowadzenie standardów wykonywania procedur,
• zwiększenie kontroli nad gabinetami,
• ochronę pacjentów przed nieuprawnionymi praktykami.

Na obecnym etapie są to jednak przede wszystkim kierunki działań i zapowiedzi, które mogą prowadzić do dalszych zmian legislacyjnych.

Znaczenie dla praktyki medycznej i rynku usług

Dla lekarzy oznacza to możliwość wzmocnienia pozycji zawodowej oraz uporządkowania rynku. Dla kosmetologów i branży beauty może to oznaczać konieczność redefinicji kompetencji oraz ograniczenie wykonywania procedur inwazyjnych.

Najważniejszym celem powinno być jednak bezpieczeństwo pacjenta i jasność odpowiedzialności prawnej.

Medycyna estetyczna jest jednym z najbardziej dynamicznych, ale i najbardziej problematycznych obszarów współczesnej ochrony zdrowia. Brak jednoznacznych regulacji doprowadził do wielu nadużyć oraz sytuacji ryzykownych dla pacjentów.

Zapowiadane zmiany mogą stanowić krok w stronę większego bezpieczeństwa, profesjonalizacji rynku oraz jasnego określenia kompetencji zawodowych.

Podmioty wykonujące zabiegi estetyczne powinny już teraz analizować swoje procedury, status prawny oraz potencjalne ryzyka odpowiedzialności cywilnej, karnej i administracyjnej.