Od początku wojny w Ukrainie Polska wprowadziła szczególne rozwiązania prawne zapewniające obywatelom Ukrainy szeroki dostęp do publicznej opieki zdrowotnej. Regulacje te były elementem nadzwyczajnego systemu wsparcia humanitarnego.

W ostatnich tygodniach pojawiają się jednak sygnały, że zasady te mogą ulec zmianie, a dostęp do świadczeń będzie w większym stopniu powiązany ze statusem pobytu lub aktywnością zawodową.

Obecny stan prawny – świadczenia na podstawie przepisów szczególnych

Obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski po wybuchu wojny, uzyskali dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na podstawie tzw. ustawy specjalnej.

W praktyce oznaczało to możliwość korzystania z:

• podstawowej opieki zdrowotnej,
• leczenia szpitalnego,
• refundacji leków,
• świadczeń specjalistycznych,
  na zasadach zbliżonych do osób ubezpieczonych w NFZ.

Dlaczego pojawiają się propozycje zmian?

Po kilku latach funkcjonowania systemu pojawiają się wyzwania:

• rosnące koszty świadczeń,
• konieczność uporządkowania statusu osób przebywających długoterminowo,
• potrzeba powiązania dostępu do systemu z ubezpieczeniem zdrowotnym.

W związku z tym możliwe są rozwiązania ograniczające automatyczny dostęp do świadczeń.

Znaczenie zmian dla podmiotów leczniczych

Placówki medyczne muszą szczególnie uważnie śledzić ewentualne zmiany, ponieważ mogą one wpłynąć na:

• sposób weryfikacji uprawnień pacjentów,
• rozliczenia z NFZ,
• obowiązki informacyjne wobec pacjentów cudzoziemskich,
• ryzyko odmowy refundacji świadczeń udzielonych osobie nieuprawnionej.

Prawa pacjenta a obowiązki państwa

Warto pamiętać, że nawet w przypadku ograniczeń systemowych nadal obowiązują:

• przepisy o świadczeniach w stanach nagłych,
• obowiązek ratowania życia i zdrowia,
• standardy wynikające z prawa międzynarodowego i praw człowieka.

Zmiany nie mogą oznaczać całkowitego wyłączenia opieki, lecz raczej jej uporządkowanie w ramach systemu ubezpieczeniowego.

Propozycje zmian dotyczących dostępu obywateli Ukrainy do świadczeń zdrowotnych mają charakter kierunkowy i wymagają dalszych prac legislacyjnych. Dla praktyki medycznej kluczowe będzie jasne określenie zasad uprawnienia pacjentów oraz dostosowanie procedur rejestracyjnych i rozliczeniowych.