W polskich realiach każdy błąd medyczny niosący poważne skutki dla zdrowia lub życia pacjenta uruchamia zestaw różnych odpowiedzialności – cywilnej, karnej, zawodowej i etycznej. Tragedie takie jak ta z jednego z warszawskich szpitali, gdzie zamiast tlenu podano inny gaz anestetyczny ciężarnej kobiecie, która potem zmarła, pokazują jak daleko sięgają konsekwencje prawne i jak złożony jest system odpowiedzialności za błędy medyczne.
1. Odpowiedzialność cywilna – odszkodowania i zadośćuczynienia
W polskim prawie cywilnym błąd medyczny może stanowić podstawę do roszczeń odszkodowawczych. Poszkodowany pacjent (lub jego rodzina w razie śmierci) może domagać się:
- odszkodowania – wyrównującego szkody majątkowe (np. koszty leczenia, rehabilitacji, utracone zarobki),
- zadośćuczynienia – za doznaną krzywdę i cierpienie,
- renty – w razie utraty zdolności do pracy lub zwiększonych potrzeb.
Roszczenia te mogą być dochodzone w sądzie cywilnym, przed Komisjami ds. Zdarzeń Medycznych lub w drodze ugody. W przypadku zgonu pacjenta, prawo do roszczeń mają też jego najbliżsi, w tym współmałżonek i dzieci.
Szpitale zwykle odpowiadają obiektywnie za błędy popełnione przez personel zatrudniony – to oznacza, że pacjent kieruje roszczenia wobec placówki, a nie bezpośrednio wobec pojedynczego lekarza.
2. Odpowiedzialność karna – sankcje dla lekarza lub personelu
Gdy błąd medyczny powoduje poważne uszczerbki na zdrowiu lub śmierć pacjenta, może mieć charakter przestępstwa. W polskim Kodeksie karnym przewidziane są m.in.:
- nieumyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
- nieumyślne spowodowanie śmierci.
W takich przypadkach lekarz lub inny członek personelu może zostać oskarżony i skazany na grzywnę, karę ograniczenia wolności lub nawet pozbawienia wolności – jeśli sąd uzna, że doszło do rażącego naruszenia zasad sztuki medycznej lub brakuło należytej staranności.
Postępowanie karne toczy się przed sądami powszechnymi i ma na celu przede wszystkim ustalenie winny / niewinny, a także odpowiednią karę. W procesie tym prokurator musi udowodnić związek przyczynowy między błędem a skutkiem (np. śmiercią).
3. Odpowiedzialność zawodowa – konsekwencje przed izbami lekarskimi
Każdy lekarz lub pielęgniarka są także objęci nadzorem samorządów zawodowych (np. Izby Lekarskiej). Po zgłoszeniu błędu medycznego może rozpocząć się postępowanie dyscyplinarne, które może skutkować:
- upomnieniem lub naganą,
- zawieszeniem prawa wykonywania zawodu,
- cofnięciem prawa do wykonywania zawodu w najcięższych przypadkach.
To postępowanie ma charakter administracyjny i niezależny od cywilnego czy karnego. Może trwać długo i opiera się na ocenie zgodności działania z zasadami etyki i standardami medycznymi.
4. Odpowiedzialność etyczna i społeczna
Poza sankcjami prawnymi lekarz i personel medyczny narażeni są również na konsekwencje etyczne – utratę zaufania pacjentów, upublicznienie sprawy w mediach, a w praktyce także długotrwałe problemy zawodowe. Zaniedbania mogą być analizowane także w kontekście jakości systemów bezpieczeństwa, procedur i kultury bezpieczeństwa w danej placówce.
Dlaczego konsekwencje są tak poważne?
Polskie orzecznictwo i prawo podkreślają, że usługi zdrowotne – szczególnie te związane z życiem i zdrowiem – wymagają najwyższej staranności. Nie wystarczy brak złej woli – nawet błąd wynikający z niedostatecznej uwagi lub naruszenia procedur może doprowadzić do odpowiedzialności prawnej.
W przypadku tragedii, w której zamiast tlenu pacjentowi podano inny gaz, konsekwencje te nie dotyczą wyłącznie jednego lekarza – szpital jako cała instytucja również może ponosić odpowiedzialność za systemowe błędy organizacyjne, nadzór nad personelem i bezpieczeństwo pacjenta.
Dodaj komentarz